Giriş

Sığınmacılar ve Mültecilerle Dayanışma Derneği (ARSA), on yedi yılı aşkın süredir Türkiye’de insani yardım, mülteci hakları ve toplum temelli kalkınma alanlarında öncü bir rol üstlenmektedir. 2009 yılında temelleri atılan ve 2014 yılı itibarıyla resmî olarak aktif hale gelen ARSA, zorunlu göçün ve yerinden edilmenin bizzat içinden doğmuş, mültecilerin gerçek ihtiyaçlarına dayanan bir dayanışma hareketi olarak faaliyetlerine başlamıştır.

Bugüne kadar ARSA, 43’tan fazla proje ve 344’ten fazla faaliyet ve girişim hayata geçirerek 181.000’den fazla mülteci, sığınmacı ve hassas durumdaki ev sahibi topluluk üyesine doğrudan ulaşmıştır. Koruma, eğitim, geçim kaynakları, psikososyal destek, hukuki danışmanlık, acil yardım, sosyal uyum, toplumsal cinsiyet eşitliği, araştırma ve savunuculuk alanlarında yürütülen çalışmalar, ARSA’yı Türkiye’deki en güvenilir ve etkili mülteci odaklı sivil toplum kuruluşlarından biri haline getirmiştir.

Bu bölüm, ARSA’nın son on yedi yılda elde ettiği kazanımları; kurumsal gelişimi, sahadaki etkisi, güçlü ortaklıkları ve insan onuruna dayalı yaklaşımıyla kapsamlı bir şekilde sunmaktadır.

Güçlü Bir Temel: Gönüllü Bir Girişimden Ulusal Bir Aktöre

ARSA, mültecilerin ve sığınmacıların temel haklara ve hizmetlere erişimini desteklemek ve ev sahibi toplumla barışçıl bir birlikte yaşamı teşvik etmek amacıyla kurulmuştur. Kuruluşundan itibaren toplum temelli yaklaşımı benimseyen ARSA, mültecilerin yalnızca yardım alan değil, çözümün aktif bir parçası olduğuna inanmıştır.

2009–2014 yılları arasında ARSA, gönüllülük esaslı insani destek, saha yardımları ve topluluk örgütlenmesi üzerine odaklanmıştır. Bu dönemde geliştirilen dayanışma, kapsayıcılık, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri, derneğin bugün ulaştığı kurumsal yapının temelini oluşturmuştur.

2014 yılından itibaren resmî olarak faaliyetlerini genişleten ARSA, istikrarlı biçimde kurumsal kapasitesini güçlendirmiş; yönetişim, insan kaynakları ve proje yönetimi alanlarında önemli ilerlemeler kaydetmiştir.

Türkiye Genelinde Genişleyen Erişim ve Etki

ARSA’nın en önemli başarılarından biri, hizmet alanının ve yararlanıcı sayısının yıllar içinde sürekli artmasıdır. Kayseri’de bulunan merkez ofisi ve 45’ten fazla ilde aktif olan geniş gönüllü ağı sayesinde ARSA, Türkiye’nin dört bir yanında mültecilere ve sığınmacılara destek sunabilmektedir.

Bu ağ aracılığıyla ARSA;

  • Hukuki ve sosyal danışmanlık,

  • Göç idaresi kayıt süreçlerine rehberlik,

  • Okul kayıtları ve eğitime erişim desteği,

  • Tercüme ve yönlendirme hizmetleri,

  • Barınma ve iş bulma konularında danışmanlık sunmaktadır.

ARSA’nın mülteci gönüllülerden oluşan bu ağı, Türkiye’de ilk ve en kapsamlı mülteci temelli destek modellerinden biri olarak kabul edilmekte ve kamu kurumları ile sivil toplum için de önemli bir kaynak oluşturmaktadır.

Yıllık yararlanıcı sayısı 2009’da 324 kişi iken, bu sayı 2025 yılında 21.000’in üzerine çıkmıştır. Bu artış, hem ihtiyaçların büyüklüğünü hem de ARSA’nın sahadaki kapasitesini açıkça ortaya koymaktadır.

Kapsamlı Hizmetler ve Uzun Vadeli Çözümler

ARSA, son 17 yılda yalnızca acil ihtiyaçlara değil, aynı zamanda uzun vadeli dayanıklılık ve uyuma odaklanan bütüncül programlar yürütmüştür.

Koruma ve Hukuki Destek
Binlerce mülteciye haklar konusunda bilgilendirme, bireysel danışmanlık ve yönlendirme hizmetleri sağlanmıştır. Bu çalışmalar, özellikle hassas grupların korunmasında kritik rol oynamıştır.

Eğitim ve Kapasite Geliştirme
ARSA, örgün ve yaygın eğitim faaliyetleri, dil kursları, mesleki eğitimler ve farkındalık seminerleri düzenlemiştir. Ayrıca, herhangi bir nedenle okula devam edemeyen çocuklar için oluşturulan çevrim içi okul programı kapsamında, 90–100 çocuğa bilgisayar ve internet desteği sağlanmaktadır.

Geçim Kaynakları ve Ekonomik Güçlenme
Mültecilerin kendi ayakları üzerinde durabilmeleri için mesleki beceri kazandırma, istihdam rehberliği ve gelir getirici faaliyetler desteklenmiştir.

Psikososyal Destek ve Sosyal Uyum
Topluluk etkinlikleri, grup çalışmaları ve danışmanlık hizmetleri aracılığıyla bireylerin ruhsal iyilik hali ve toplumsal uyum güçlendirilmiştir.

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadınların Güçlenmesi
Kadınlar ve kız çocuklarına yönelik özel programlarla, koruma, liderlik ve güçlenme alanlarında önemli kazanımlar elde edilmiştir.

Acil Durum Müdahalesinde Liderlik: 6 Şubat Depremleri

ARSA’nın kriz zamanlarındaki etkinliği, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında açıkça görülmüştür. ARSA, depremden etkilenen mültecilere kesintisiz hizmet sunan tek mülteci odaklı kuruluş olmuştur.

Bu kapsamda;

  • 13.384 mülteciye barınma desteği sağlanmış,

  • 2.306 aileye 4–6 aylık kira yardımı nakit olarak ödenmiş,

  • 350 aileye nakit kart desteği verilmiştir.

Yararlanıcıların yaklaşık %95’i, depremden etkilenen 11 ilde yaşayan mültecilerden oluşmuştur.

Güçlü Ortaklıklar ve Kurumsal Güvenilirlik

ARSA, bugüne kadar 30’dan fazla kamu kurumu, uluslararası kuruluş ve sivil toplum örgütü ile iş birliği geliştirmiştir. UNHCR, UNFPA, GIZ, BMZ, ECHO ve diğer birçok ulusal ve uluslararası aktörle yürütülen çalışmalar, ARSA’nın kurumsal güvenilirliğini pekiştirmiştir.

ARSA, Türkiye Mülteci Konseyi’nin kurucu üyesi ve mevcut başkanıdır ve ulusal-uluslararası koordinasyon mekanizmalarında aktif rol almaktadır.

Araştırma, Savunuculuk ve Bilgi Üretimi

ARSA, saha deneyimini bilgiye dönüştürerek akademik çalışmalar, medya içerikleri ve politika tartışmalarına katkı sunmuştur. Yüzlerce araştırma ve haber çalışmasına destek verilmiş, onlarca rapor ve eğitim faaliyeti gerçekleştirilmiştir.

Tanınırlık ve Liderlik

ARSA ve liderliği, ulusal ve uluslararası düzeyde önemli takdirler kazanmıştır. Kurucu ve Direktör Dr. Zakira Hekmat, 2023 yılında ABD Dışişleri Bakanlığı Uluslararası Cesur Kadınlar Ödülü’ne, 2021 yılında ise Angela Burdett-Coutts Ödülü’ne layık görülmüştür.

Sonuç: 17 Yıllık Etki ve Geleceğe Bakış

ARSA, son on yedi yılda mültecilerle dayanışmanın güçlü ve sürdürülebilir bir modelini ortaya koymuştur. Kurumsal kapasitesi, güvenilir ortaklıkları ve insan hakları temelli yaklaşımıyla ARSA, geçmiş başarılarından güç alarak gelecekte de adil, kapsayıcı ve dirençli bir toplum için çalışmalarını kararlılıkla sürdürmektedir.