Türkiye'de Uluslararası Koruma Başvuru Süreci

Uluslararası koruma, savaş, şiddet, zulüm veya ciddi insan hakları ihlalleri nedeniyle kendi ülkesinde korunamayan kişilere başka bir ülkede koruma sağlanması anlamına gelir. Türkiye, uluslararası koruma başvurularını 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında değerlendirmektedir.

Uluslararası Koruma Türleri

Türkiye, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne coğrafi çekince ile taraf olduğu için yalnızca Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle koruma arayan kişilere mülteci statüsü tanımaktadır.

Mülteci:
Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle zulme uğrayacağı konusunda haklı korku taşıyan kişilere verilen statüdür.

Şartlı Mülteci:
Avrupa dışındaki ülkelerde meydana gelen olaylar nedeniyle zulme uğrayacağı konusunda haklı korku taşıyan kişilere verilen statüdür. Bu kişiler, üçüncü bir ülkeye yerleştirilene kadar Türkiye’de kalabilirler.

İkincil Koruma:
Mülteci veya şartlı mülteci olarak değerlendirilemeyen; ancak geri gönderilmeleri hâlinde ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleyle karşılaşma riski bulunan kişilere verilen statüdür.

 

Uluslararası Korumadan Hariç Tutulma

Aşağıdaki kişiler uluslararası koruma kapsamı dışında tutulabilir:

  • Ciddi suç işlemiş veya bu tür suçlara iştirak etmiş kişiler
  • Türkiye’nin kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturan kişiler

 

Başvuru Süreci ve Değerlendirme

Başvuru:
Uluslararası koruma başvuruları, Türkiye’de yetkili makamlara yapılır.

Değerlendirme:
Başvurular, uluslararası koruma kriterlerine göre bireysel olarak değerlendirilir.

Karar:
Başvuru kabul edilirse kişiye mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü verilebilir.

Başvurunun reddedilmesi hâlinde kişi doğrudan sınır dışı edilmez. Ret kararına karşı itiraz ve dava hakkı bulunmaktadır. Ayrıca her durumda geri gönderme yasağı (non-refoulement) ayrıca değerlendirilmelidir.

 

Uluslararası Koruma ile Sağlanan Haklar

Türkiye’de Kalma Hakkı:
Uluslararası koruma, bir ikamet izni türü değildir. Kişinin Türkiye’de kalış hakkı, koruma statüsü veya başvuru süreci devam ettiği sürece geçerlidir. Bu durum süresiz ikamet hakkı anlamına gelmez.

Çalışma Hakkı:
Çalışma hakkı otomatik olarak doğmaz. Belirli bir sürenin geçmesi ve ilgili mevzuata uygun başvuru yapılması hâlinde çalışma imkânı sağlanabilir.

Eğitim Hakkı:
Çocukların eğitim alma hakkı bulunmaktadır.

Sağlık Hizmetlerinden Yararlanma Hakkı:
Başvuru sahipleri ve statü sahipleri, ilgili mevzuat çerçevesinde sağlık hizmetlerinden yararlanabilir.

 

Refakatsiz Çocuklar ve Özel İhtiyaç Sahipleri İçin Uluslararası Koruma Süreci

Bu düzenlemeler, özellikle refakatsiz çocuklar ve özel ihtiyaç sahibi kişilerin uluslararası koruma başvurularının nasıl değerlendirildiğini ve hangi haklara sahip olduklarını detaylı şekilde ortaya koymaktadır.

Refakatsiz Çocuklar

  • Çocuğun yüksek yararı: Refakatsiz çocuklarla ilgili tüm işlemlerde çocuğun üstün yararı esas alınır.
  • Yaş tespiti: Yaş tespiti yalnızca gerekli görüldüğünde ve şüphe bulunması hâlinde son çare olarak yapılır. Tıbbi yöntemler tek başına belirleyici kabul edilmez.
  • Yerleştirme: Çocuk, uygun bir barınma alanına veya uygun görülürse yetişkin bir akrabasının yanına yerleştirilebilir.
  • Çocuk Koruma Kanunu: Çocuklarla ilgili işlemlerde Çocuk Koruma Kanunu hükümleri de uygulanır.

Özel İhtiyaç Sahipleri

  • Öncelik: Özel ihtiyaç sahibi kişilere başvurularında öncelik tanınır.
  • Tedavi ve destek: Şiddet mağdurları ile özel ihtiyaç sahibi kişilere gerekli tıbbi, psikolojik ve sosyal destek sağlanabilir.

 

Başvuru Sahiplerinin İdari Gözetimi

  • Başvuru sahipleri yalnızca belirli durumlarda idari gözetim altına alınabilir.
  • İdari gözetim, otomatik olarak uygulanmaz; gereklilik ve ölçülülük esas alınır.
  • Süre, somut duruma göre uzatılabilir ve uygulama yargısal denetime tabidir.
  • İdari gözetim altında bulunan kişilerin avukata erişim, ziyaretçi kabulü ve başvuru hakları devam eder.

 

Başvuru Süreci

  • Kayıt: Başvurular valilikler veya yetkili makamlar tarafından kayıt altına alınır.
  • Mülakat: Başvuru sahipleriyle görüşme yapılarak beyanları değerlendirilir.
  • Bilgilendirme: Başvuru sahiplerine hakları ve yükümlülükleri hakkında bilgi verilir.
  • İkamet yükümlülüğü: Başvuru sahiplerine belirli bir yerde ikamet etme yükümlülüğü getirilebilir.

 

Kabul Edilemez Başvurular

“Kabul edilemez başvuru” ile “reddedilmiş başvuru” aynı şey değildir. Kabul edilemezlik, ayrı bir hukuki prosedürdür.

Aşağıdaki durumlarda başvuru kabul edilemez olarak değerlendirilebilir:

  • Aynı gerekçelerle yinelenen başvurular
  • Belirli şartlar altında güvenli üçüncü ülke bağlantısının bulunması

Güvenli üçüncü ülke değerlendirmesi, Türkiye’de çok sınırlı ve sıkı şartlara bağlı olarak uygulanır. Bu durum otomatik bir ret sebebi değildir.

 

Bu düzenlemeler, özellikle hassas gruplar olan çocuklar ve özel ihtiyaç sahipleri için daha ayrıntılı koruma mekanizmaları öngörmektedir. Amaç, başvuru sahiplerinin haklarının daha etkin şekilde korunmasını sağlamaktır.

Bu konuda daha detaylı ve somut hukuki destek için uzman bir avukata danışılması faydalı olacaktır.