Türkiye, 29 Temmuz 2026 – Afganistan'daki Uluslararası Göç Örgütü (IOM) Ofisi Başkanı'na atfedilen ve Afganistan'daki güvenlik durumunun "açıkça iyileştiğini" ve bu nedenle erkek göçmenlerin geri dönüşünün ilke olarak mümkün olduğunu öne süren son medya haberlerinden derin endişe duyuyoruz.

Bu haberlerin konuşmacının gerçek niyetini tam olarak yansıtıp yansıtmadığına bakılmaksızın, kamuoyunda oluşturduğu algı son derece kaygı vericidir. IOM'un üst düzey yetkilileri tarafından yapılan açıklamalar büyük bir ağırlık taşımakta olup, hükümetler ve göç makamları tarafından sığınmacılar ve mülteciler hakkında karar alınırken dikkate alınabilmektedir.

Afganistan'ın artık geri dönüş için güvenli olduğu yönündeki genel nitelikli açıklamalar, Afganların karşı karşıya kaldığı devam eden insan hakları ihlalleri ve koruma risklerine rağmen, zorla geri göndermeleri meşrulaştırmak için kullanılma riski taşımaktadır. Bu tür açıklamalar, komşu ülkeler ve diğer ülkelerden her gün yaklaşık 3.000 ila 5.000 Afganın zorla Afganistan'a geri gönderildiğinin bildirildiği bir dönemde özellikle endişe vericidir.

IOM uzun yıllardır geri dönüşlerin gönüllü, güvenli, onurlu ve bireyin bilinçli tercihi temelinde gerçekleşmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Buna rağmen, geri dönüşlerin artık genel olarak mümkün olduğu yönündeki açıklamalar bu ilkelerle çelişiyor görünmekte ve hâlen korumaya ihtiyaç duyan kişilerin durumunu zayıflatma riski taşımaktadır. Erkek sığınmacı ve göçmenlerin geri gönderilmesi, birçok durumda ailelerin parçalanmasına, kadın ve çocukların temel geçim kaynaklarından mahrum kalmasına ve onların ciddi psikolojik, sosyal ve ekonomik zorluklarla karşı karşıya kalmasına yol açmayacak mıdır?

Eski Afgan Ulusal Savunma ve Güvenlik Güçleri mensupları, polis görevlileri, hâkimler, kamu görevlileri, gazeteciler, insan hakları savunucuları, kadın hakları aktivistleri ve eski Afgan hükümetiyle ilişkili çok sayıda kişi, geçmiş görevleri veya kendilerine atfedilen bağlantılar nedeniyle hâlen ciddi risklerle karşı karşıya olabilir. Bu kişilerin güvenliği, ülkenin genel güvenlik durumuna ilişkin geniş kapsamlı değerlendirmelerle ölçülemez.

IOM Genel Merkezi'ni, bu konudaki tutumunu netleştirmeye ve üst düzey yetkililer tarafından yapılan tüm kamuoyu açıklamalarının kanıta dayalı, dikkatle hazırlanmış ve doğurabileceği hayati sonuçlar göz önünde bulundurularak yapılmasını sağlamaya davet ediyoruz. Kamuoyuna yönelik açıklamalar, erken veya güvenli olmayan geri dönüşleri meşrulaştırmanın bir aracı hâline gelmemelidir.

IOM'u; gönüllü, güvenli ve onurlu geri dönüş, bireysel risk değerlendirmesi ve insani yardımın temel ilkelerinden biri olan "Zarar Vermeme" (Do No Harm) ilkesine olan bağlılığını bir kez daha güçlü biçimde teyit etmeye çağırıyoruz. Milyonlarca Afganın hâlen yerinden edilmiş durumda olduğu veya uluslararası korumaya ihtiyaç duyduğu bir dönemde, yapılan her kamuoyu açıklaması büyük önem taşımaktadır.

Sığınmacılar ve Mülteciler Dayanışma Derneği - ARSA