ترکیه، 29 جولای 2026 - ما عمیقاً نگران گزارش‌های رسانه‌ای منتشرشده درباره اظهارات منسوب به رئیس دفتر سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در افغانستان هستیم که بر اساس آن، وضعیت امنیتی افغانستان «به‌طور آشکار بهبود یافته» و در نتیجه، بازگشت مردان مهاجر، در اصل، امکان‌پذیر دانسته شده است.

 

صرف‌نظر از اینکه این اظهارات تا چه اندازه دقیقاً منعکس‌کننده منظور گوینده باشد، برداشت عمومی ایجادشده از آن بسیار نگران‌کننده است. اظهارات مقام‌های ارشد IOM از اعتبار و تأثیر بالایی برخوردار است و دولت‌ها، نهادهای مهاجرتی و مراجع تصمیم‌گیر ممکن است از چنین اظهاراتی برای تصمیم‌گیری درباره سرنوشت پناهجویان و مهاجران استفاده کنند.

 

اظهارات کلی مبنی بر امن بودن افغانستان برای بازگشت، می‌تواند به ابزاری برای توجیه اخراج اجباری پناهجویان تبدیل شود؛ در حالی که نگرانی‌های جدی حقوق بشری و خطرات حفاظتی برای بسیاری از شهروندان افغانستان همچنان پابرجاست. این موضوع به‌ویژه در شرایطی نگران‌کننده است که بنا بر گزارش‌ها، روزانه حدود ۳ تا ۵ هزار شهروند افغانستان از کشورهای همسایه و سایر کشورها به‌صورت اجباری به افغانستان بازگردانده می‌شوند.

 

سازمان بین‌المللی مهاجرت همواره بر این اصل تأکید کرده است که بازگشت باید داوطلبانه، ایمن، همراه با کرامت انسانی و مبتنی بر تصمیم آگاهانه و ارزیابی فردی باشد. بنابراین، چگونه می‌توان اظهاراتی را که بازگشت به افغانستان را به‌صورت کلی امکان‌پذیر معرفی می‌کند، با این اصول بنیادین سازگار دانست؟ آیا بازگرداندن مردان پناهجو و مهاجر، در بسیاری از موارد، به از هم پاشیدن خانواده‌ها، محروم شدن زنان و کودکان از منبع اصلی تأمین معیشت، و تحمیل آسیب‌های عمیق روانی، اجتماعی و اقتصادی بر آنان نخواهد انجامید؟

 

همچنین هزاران تن از نیروهای پیشین دفاعی و امنیتی افغانستان، مأموران پلیس، قضات، دادستان‌ها، کارمندان دولت، خبرنگاران، مدافعان حقوق بشر، فعالان حقوق زنان و سایر افرادی که با حکومت پیشین افغانستان همکاری داشته‌اند، همچنان ممکن است به دلیل سوابق یا وابستگی‌های پیشین خود با خطرات جدی روبه‌رو باشند. امنیت و نیازهای حفاظتی این افراد را نمی‌توان با یک ارزیابی کلی از وضعیت امنیتی افغانستان نادیده گرفت.

 

ما از دفتر مرکزی سازمان بین‌المللی مهاجرت می‌خواهیم که موضع خود را در این زمینه به‌طور شفاف اعلام کرده و اطمینان حاصل کند که تمامی اظهارات و پیام‌های عمومی مقام‌های این سازمان، مبتنی بر شواهد، مسئولانه و با در نظر گرفتن پیامدهای انسانی آن بیان شود. اطلاع‌رسانی عمومی نباید، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، به ابزاری برای مشروعیت‌بخشیدن به بازگشت‌های زودهنگام یا ناایمن تبدیل شود.

 

ما از سازمان بین‌المللی مهاجرت می‌خواهیم بار دیگر بر تعهد خود به اصول بازگشت داوطلبانه، ایمن و همراه با کرامت، ارزیابی فردی خطر، حمایت از افراد آسیب‌پذیر و اصل بشردوستانه «آسیب نرسان» (Do No Harm) تأکید کند. در شرایطی که میلیون‌ها شهروند افغانستان همچنان آواره‌اند یا به حمایت بین‌المللی نیاز دارند، هر اظهارنظر عمومی می‌تواند بر سرنوشت و جان انسان‌ها تأثیر بگذارد.

انجمن حمایت از پناهندگان و پناهجویان - آرسا (ARSA)