تاریخچه انجمن حمایت از پناهجویان و پناهندگان (آرسا)
انجمن همبستگی با پناهجویان و پناهندگان (آرسا ) یک سازمان جامعه مدنیِ پناهندهمحور و مبتنی بر حقوق بشر است که با هدف حمایت، توانمندسازی و ادغام اجتماعی پناهجویان، پناهندگان، مهاجران و سایر گروههای آسیبپذیر در ترکیه فعالیت میکند. دفتر مرکزی آرسا در استان قیصریه واقع شده است؛ استانی با موقعیت مرکزی در ترکیه که بهعنوان مرکز اداری و هماهنگی شبکه سراسری رهبران جوامع پناهنده، داوطلبان و سازمانهای همکار آرسا عمل میکند.
شکلگیری و دوره آغازین (۲۰۰۹–۲۰۱۴)
ریشههای تأسیس آرسا به سال ۲۰۰۹ بازمیگردد؛ زمانی که گروهی از پناهندگان داوطلب، بهویژه از میان پناهندگان افغان، بهصورت غیررسمی برای حمایت از پناهجویان تازهوارد گرد هم آمدند. این حمایتها شامل راهنمایی، ترجمه، ارجاع به خدمات مرتبط و کمکهای مبتنی بر جامعه بود. در این دوره، آرسا بهعنوان هماهنگکننده حمایت از پناهندگان فعالیت میکرد و کاملاً بر تلاشهای داوطلبانه پناهندگان متکی بود. این ابتکار مردمی، با تکیه بر تجربه زیسته آوارگی، نقش مهمی در پر کردن خلأهای موجود در دسترسی به اطلاعات، خدمات حمایتی و حمایتهای اجتماعی در سطح محلی ایفا کرد.
با افزایش نیازهای جوامع پناهنده و درک ضرورت اقدامات پایدار و نهادمند، آرسا در سال ۲۰۱۴ بهعنوان یک انجمن مستقل و غیرانتفاعی رسمی تأسیس شد. بنیانگذاران این انجمن شامل روزنامهنگاران، پزشکان، دانشگاهیان، معماران و فعالان حوزه بشردوستانه بودند که بسیاری از آنان تجربه مستقیم کار با جمعیتهای آواره را داشتند. از همان آغاز ثبت رسمی، آرسا رویکردی جامعهمحور و مبتنی بر حقوق بشر را در پیش گرفت و بر کرامت انسانی، مشارکت، پاسخگویی و انسجام اجتماعی تأکید ورزید.
رشد سازمانی، مشارکتها و اعتماد اجتماعی
پس از ثبت رسمی، آرسا بهسرعت دامنه و مقیاس فعالیتهای خود را گسترش داد. این انجمن با نهادهای محلی، ساختارهای حاکمیتی و سازمانهای بینالمللی روابط کاری نزدیکی برقرار کرد و بهتدریج بهعنوان یک شریک قابل اعتماد و معتبر در حوزه پاسخ به مسائل پناهندگان شناخته شد.
در طول سالها، آرسا پروژهها و برنامههای متعددی را با همکاری طیف گستردهای از ذینفعان اجرا کرده است، از جمله:
دفتر نمایندگی کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در آنکارا، سازمان خیریه ایربیانبی، بنیاد نیکوکاری ترکیه، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، سازمان تِر دِ اُم، منابع مالی اتحادیه اروپا (برنامه اروپایی سیویل دوشون)، سفارت سوئیس در آنکارا، شورای پناهندگان دانمارک، سازمان همکاریهای بینالمللی آلمان، وزارت فدرال همکاری اقتصادی و توسعه آلمان، اداره کمکهای بشردوستانه اتحادیه اروپا، سازمانهای جامعهمحور از جمله روزنامهنگاران برای حقوق بشر، سازمان حق آموزش افغانستان، وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا، شورای آمریکایی، برنامه رهبران بازدیدکننده بینالمللی، سازمان امدادرسانی آار ژاپن، پلتفرم ژاپن، شورای پناهندگان ترکیه، دانشگاه واشنگتن، سازمان حمایت از زندگی، هلال آبی بینالمللی، مرکز حقوق پناهندگان، مرکز پژوهشهای مهاجرت و پناهندگی، شورای پناهندگان ترکیه
این همکاریها به آرسا امکان داد تا مداخلاتی طراحی و اجرا کند که بهطور همزمان نیازهای جوامع پناهنده و جامعه میزبان را مدنظر قرار داده و بر ایجاد اعتماد متقابل، همزیستی مسالمتآمیز و مسئولیت اجتماعی مشترک تمرکز داشته باشد.
برنامههای اجتماعی، همبستگی و مبتنی بر حقوق
فعالیتهای آرسا همواره بر تقویت همبستگی اجتماعی و حفاظت از حقوق گروههای آسیبپذیر متمرکز بوده است. از طریق مجموعهای متنوع از فعالیتهای اجتماعیـفرهنگی، آموزشی و روانیـاجتماعی، این انجمن فضاهای فراگیری ایجاد کرده است که در آن پناهندگان و اعضای جامعه میزبان میتوانند با یکدیگر تعامل داشته باشند، از هم بیاموزند و پیوندهای اجتماعی را تقویت کنند
مهمترین حوزههای فعالیت در این چارچوب عبارتاند از:
-
حمایتهای روانیـاجتماعی و فعالیتهای گروهی مبتنی بر جامعه
-
آموزش مهارتها و توانمندسازی شغلی، بهویژه برای زنان
-
جشنوارههای هنری، فرهنگی و خوشنویسی
-
فعالیتهای ورزشی از جمله برگزاری تورنمنتهای فوتبال
-
نمایشگاهها و بازارچههای صنایعدستی
-
آموزش کمکهای اولیه و مهارتهای زندگی
-
مشاوره فردی، حمایتهای حفاظتی و ارجاع به خدمات تخصصی
این اقدامات به آرسا امکان داده است تا علاوه بر پاسخ به نیازهای فوری، به ادغام اجتماعی، تابآوری و انسجام بلندمدت جامعه نیز کمک کند.
مشارکت در سطوح ملی و بینالمللی
آرسا بهطور فعال در گفتوگوهای ملی و بینالمللی مرتبط با حمایت از پناهندگان، مهاجرت و حقوق بشر مشارکت داشته است. این انجمن با حضور در کنفرانسها، مجامع و نشستهای تخصصی متعدد، دیدگاههای مبتنی بر تجربه میدانی و جامعهمحور را به اشتراک گذاشته است.
در حال حاضر، آرسا با اتکا به شبکهای متشکل از حدود ۳۷۰ داوطلب در بیش از 45 استان ترکیه فعالیت میکند. همزمان، این انجمن همکاری نزدیکی با شبکهای سازمانیافته از رهبران جوامع پناهندگان افغان در استانهای مختلف دارد. این ساختار، مزیتی مهم برای تقویت صدای پناهندگان، بهبود نمایندگی و بازتولید و اجرای الگوهای موفق در رهبری پناهندگان و حکمرانی جامعهمحور فراهم کرده است.
نقش در هماهنگی جامعه مدنی و فعالیتهای مطالبهگرانه
با باور به اهمیت همکاری میان سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه مهاجرت، آرسا یکی از اعضای مؤسس شورای پناهندگان ترکیه (تی می کا) است؛ یک نهاد چتری که توسط ۲۶ سازمان مردمنهاد فعال در زمینه حقوق پناهندگان و مهاجران تأسیس شده است.
آرسا بهعنوان عضو هیئتمدیره شورای پناهندگان ترکیه انتخاب شد و در ادامه، مسئولیت معاونت ریاست این شورا را بر عهده گرفت. این نقشها بیانگر جایگاه معتبر، ظرفیت نهادی و مشارکت فعال آرسا در هماهنگی و مطالبهگری در سطح ملی است.
شناختهشدن بینالمللی و تعاملات سطح بالا
فعالیتهای آرسا در سطح بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته است. در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۷، هیئتی از نمایندگی اتحادیه اروپا در ترکیه به ریاست آقای کریستین برگر، رئیس وقت این نمایندگی، به قیصریه سفر کرد و با تیم آرسا دیدار داشت. هدف این دیدار، بررسی نزدیکتر فعالیتهای جامعهمحور آرسا و ارائه نتایج گزارش سال ۲۰۱۶ با عنوان «شرایط زندگی پناهجویان افغان و دلایل حرکت به سوی اروپا» بود که با حمایت فعالان برنامه اروپایی سیویلدوشون تهیه شده بود.
در سال ۲۰۱۹، آرسا با همکاری سازمان ایگام و آکسفام، اجلاس پناهندگان منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را در استانبول برگزار کرد. این اجلاس، رهبران پناهنده ساکن کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را گرد هم آورد و بستری کمنظیر برای گفتوگوی منطقهای به رهبری پناهندگان فراهم ساخت. نتایج این اجلاس در مجمع جهانی پناهندگان که توسط کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در ژنو برگزار شد، ارائه گردید و آرسا بهعنوان یکی از دو سازمان منتخب برای نمایندگی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، برگزیده شد.
رهبری و قدردانیهای جهانی
تأثیرگذاری آرسا ارتباط تنگاتنگی با رهبری اصولمحور و الهامبخش آن دارد. بنیانگذار و عضو هیئتمدیره این انجمن، دکتر ذکیرا حکمت، بهطور گسترده بهدلیل تلاشهای خستگیناپذیر خود در دفاع از حقوق پناهندگان، زنان و دختران در ترکیه، افغانستان و فراتر از آن شناخته میشود
دکتر حکمت به پاس فعالیتهای خود، جوایز معتبر متعددی دریافت کرده است، از جمله:
-
جایزه صلحسازان سال ۲۰۲۰ (Peacebuilders of the Year) از سوی سازمان حسنا مستقر در ایالات متحده؛
-
جایزه آنجلا بردت-کوتس در حوزه مهاجرت (۲۰۲۱) که نخستین بار در این حوزه اعطا شد؛
-
جایزه زنان سال ۲۰۲۲ از سوی انجمن برابری و همبستگی SES؛
-
جایزه بینالمللی زنان شجاع (۲۰۲۳) که توسط وزارت امور خارجه ایالات متحده در کاخ سفید اهدا شد.
تعهدی پایدار به آینده
مسیر طیشده توسط آرسا، از یک ابتکار داوطلبانه پناهندهمحور تا تبدیلشدن به یک سازمان حقوق بشری معتبر در سطح ملی و بینالمللی، بازتابی از تعهد عمیق این انجمن به کرامت انسانی، همبستگی و عدالت اجتماعی است. آرسا با تکیه بر رهبری جامعهمحور و مشارکتهای مستحکم، همچنان در کنار پناهجویان، پناهندگان، مهاجران و سایر گروههای آسیبپذیر ایستاده و برای ساختن آیندهای فراگیرتر، عادلانهتر و انسانیتر به فعالیت خود ادامه میدهد.